विश्वकप होइन वान डे

आधा शताब्दी अघि, यसै साता (श्रम दिवसका दिन), बेलायतका दुइ काउन्टी लंकाशायर र लिसेस्टरशायर बीचको खेल हुदा शायदै कसैले सोचेका होलान् यो प्रतियोगिताले क्रिकेटको भविष्य ने बदलिनेछ ।

प्रतियोगिता थियो जिलेट कप, जसलाइ अहिले पनि पहिलो लिमिटेड ओभर (एक दिवसीय) प्रतियोगिता मानिन्छ । हुन त वर्षाले गर्दा खेल दुइ दिन चल्यो, तैपनि यो क्रिकेटको लागि कोशेढुंगा साबित भयो । यो भन्दा अघि क्रिकेट म्याचमा प्रत्येक टीम दुइ इनिङ्ग खेल्ने गर्थे र कुनै पक्षले खेल्ने ओभरको संख्यामा सीमा तोकिएको थिएन । तर कमैलाइ मात्र थाहा होला, वास्तवमा एक दिवसीय क्रिकेटको वास्तविक आरम्भ एक वर्षअघि नै भएको थियो, २ मे, १९६२ मा, लिसेस्टरशायर र र्डर्बीशायर बीच, मिडल्याण्ड्स नक आउट कपको नाम बाट ।

क्रिकेटको यो नयाँ स्वरुपको जन्मसंगै एउटा विवाद पनि जन्मियो, एक दिवसीयले क्रिकेटको पुरानो स्वरुप, टेष्ट म्याचलाइ नै नष्ट पार्ने त्रासको । स्वाभाविक रुपले प्रारम्भदेखि नै पुरातनपनथीहरुले एक दिवसीयलाइ मन पराएनन् । तर विवादले लामो समयसम्म स्वाभाविक विकास रोक्न सक्दैन । क्रिकेट कसरी अपवाद हुन सक्थ्यो । टेष्ट क्रिकेट चलिरह्यो एक दिवसीयको आगमन पछि पनि ।

क्रिकेटको भविष्य मात्र बदलिएन, एक दिवसीयले क्रिकेटको खेलनै रीडिफाइन गरिदियो । एक दिवसीय फर्म्याटले क्रिकेटका पुराना मान्यताहरुको परिवर्तन गर्यो । परिमार्जित ब्याटीङ्ग स्टाइल, डिफेन्सिभ बलिङ्ग र आक्रामक फिल्डिङ्गका कारणले । एक दिवसीय क्रिकेटले कतिसम्म जरो गाड्यो भन्ने कुराको अनुमान यसबाट गर्न सकिन्छ कि पहिलो एक दिवसिय क्रिकेट खेलिएको १३ वर्षै यसको विश्वकप पनि सन्चालन भयो । पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय टेष्ट म्याच भएको झण्डै एक शताब्दी भएसकेपनि टेष्ट क्रिकेटको विश्वकप हुन सकेको थिएन । कारण थियो ५ दिने फर्म्याट र महिनौसम्म चल्न सक्ने प्रतियोगिताको मार्केटीङ्गमा समस्या । समाधान जुराइदियो एउटा प्राक्टिकल फर्म्याट जो एक दिनमै परिणाम दिन सक्थ्यो ।

Packed stadium was a norm in every match Nepal played during ACC T20 2013. Many spectators had to return empty handed as they did not get tickets, with the daily quota sold out.
Packed stadium was a norm in every match Nepal played during ACC T20 2013. Many spectators had to return empty handed as they did not get tickets, with the daily quota sold out. Photo: Self

अहिले सम्म यसका नौ वटा विश्वकप सफलतापूर्वक सम्पन्न भैसकेका छन् । विश्वकप कुनै पनि खेलको उत्कर्ष मानिन्छ, र क्रिकेट यसमा पनि अपवाद होइन । १९७५ मा पहिलो विश्वकप भएपछि एउटा अर्को पनि शुरुआत भयो । शुरुआत एक सपनाको, जहाँ टेष्ट क्रिकेटकालागि पुर्वाधार नभएका राष्ट्रहरु पनि खेल्न सक्ने संभावना थियो । विश्वकपको पहिलो संस्करणमा इष्ट अप्रिmका र श्रीलंकाले खेलेका कारण यो सपना देख्नेहरुकालाइ अझ थप बल पुग्यो । १९९० को दशकमा आएर नेपाली क्रिकेटप्रेमी पनि यो रोगबाट अछुतो रहन सकेनन् ।

नेपाली क्रिकेटमा पछिल्लो दशक सबैभन्दा बढी सोधिएको प्रश्न होला, “नेपाल कहिले विश्वकप खेल्छ?”

२००२-३ ताका यहि प्रश्न तेर्सिएको थियो, तत्कालीन नेपाली कोच रोय डायसलाइ । कुनै बेला श्रीलंकाको ब्याटिङ्ग स्टार रहेका डायसको उत्तर थियो, “हाम्रो २००७ को विश्वकप खेल्ने लक्ष्य गलत छ, किनकी हाम्रो तयारी लक्ष्य अनुसार पुगेको छैन । हामीले २०११ को लक्ष्य लिएको भए अलि सान्दर्भिक हुन्थ्यो होला ।”

सुन्दा अलि नरमाइलो लागे पनि डायसको भनाइलाइ नेपाली क्रिकेटको त्यतिबेलाको संरचनासंग दाँज्ने हो भने बढी अर्थ लाग्छ । तयारी बिनाको लक्ष्यको खासै अर्थ रहदैन । अर्थ भएन पनि । २००७ मात्र होइन, २०११ को विश्वकप पनि क्रिकेटप्रेमीका लागि अधूरो सपना मात्र रहृयो ।

तर पछिल्लो वर्षा टीम नेपालको प्रदर्शनले फेरी पनि त्यो सपना जगाइदिएको छ । आइसीसी वर्ल्ड क्रिकेट डिभीजन थ्रीमा उक्लिनु, एसीसी ट्रफी एलिटमा संयुक्त विजेता बन्नु र पछिल्ला दिनमा टी-ट्वान्टी क्रिकेटमा नेपाली प्रदर्शनले क्रिकेट प्रेमीमात्र होइन क्रिकेट खेलाडीहरुलाइ समेत हौस्याएको छ । र विश्वकप सपना फेरी पनि जागेको देखिन्छ ।

२०११ को उत्तर्रार्द्धमा पुर्व श्रीलंका खेलाडी पुबुदु दासानायके नेपालको कोच भएर आएपछि नेपाली क्रिकेट परिवर्तित देखिएको हो । दासानायकेको क्यानाडालाइ विश्वकपमा पुर्याएको अनुभवले गर्दापनि होला आशाको संचार भएको ।

दासानायके नेपाल आएपछि यो पंक्तिकारसंगको पहिलो भेटमा उनले दुइटा कुरा भनेका थिए । पहिलो “नेपाली खेलाडी मानसिक रुपमा अलि कमजोर छन् ।” र अर्को “नेपाली क्रिकेटमा संरचनात्मक (स्ट्रक्चरल) समस्या छ ।”

पहिलो समस्याको समाधान एउटा पर्फमेन्स कोच भएको नाताले पुबुदुसंग थियो र उनले केहि हदसम्म त्यो समस्याको समाधान गरे पनि । नेपाली कप्तान पारस खड्काबाहेकका खेलाडीमा सँधै आत्मविश्वासको कमी देखिन्थ्यो । तर पछिल्लो पटक काठमांडौमा आयोजित एसीसी टी-ट्वान्टी कपमा अरु नेपाली ब्याट्सम्यानहरुले (खासगरी शरद भेसावाकर र ज्ञानेन्द्र मल्ल) क्रिजमा देखाएको कन्फिडेन्सले यो समस्या समाधानको बाटोमा भएको देखिन्छ ।

तर अर्को, नेपाली क्रिकेटको स्ट्रक्चरल समस्या ज्यूँ का त्यूँ छ । कन्फिडेन्सको समस्या सतही हो तर क्रिकेट संरचना ले पर््रदर्शनको लागि मल जल गर्ने काम गर्छ ।

केहि वर्षअघि एशियन क्रिकेट काउन्सिलका डेवलपमेन्ट म्यानेजर बन्दुला वर्नपुरा नेपाल आउँदा क्रिकेट संघ स्थायी सिइओ, म्यानेजर, अकाउन्टेनट राखेर पेशावर हुनु पर्छ भनेर निर्देशन दिएका हुन । झण्डै चार वर्षबितिसक्दा पनि त्यसको कार्यान्वयन भएको पाइन्न ।

क्रिकेट संघ भनेको पनि देश जस्तै हो, जहाँ कार्यसमितिले सरकारजस्तै नीति नियम बनाउछ । ति नीति नियमको पालना र प्रशासन हेर्ने निजामति कर्मचारीझै स्थायी रुपमा निकाय चाहिन्छ । यसले गर्दा कार्यसमितिमा फेरबदल भएपनि क्रिकेट विकासको काम रोकिन्न । सरकार चुस्त छ भने त्यसले आफ्नो कर्मचारीतन्त्र पनि व्यवसायिक राख्छ । यसले सांगठनिक मर्यादा र ज्ञान सँधै रहिरहन्छ ।

नेपाली क्रिकेटको विश्वकप लक्ष्य पनि तत्कालको खेलाडिको प्रदर्शनमा मात्र नभइ, सांगठनिक संरचना कति बलियो छ, त्यसमा निर्भर गर्छ । किनभने टीम वा खेलाडीले र्फम अनुसार प्रदर्शन गर्छ, जुन प्रतियोगिता हुने स्थान, खेलाडिको उपलब्धता, फिटनेस आदिमा भर पर्छ । तर पछाडीको टीम अर्थात संघले खेलाडि निर्माण र सप्लाइ गर्ने काम गर्छ । यसको खेल विकासमा दूरगामी महत्व रहन्छ । नेपाली क्रिकेटको सबैभन्दा राम्रो पक्ष हो टीममा वास्तविक घरेलु खेलाडी हुनु, जुन अरु एशोसिएट राष्ट्रमा छैन ।

नेपाली क्रिकेटका लागि अहिलेको लक्ष्य कसरी एक दिवसीय स्तर प्राप्त गर्ने हुनुर्पर्छ न कि केवल विश्वकप कहिले खेल्ने । एक दिवसीय स्तर खोज्ने हो भने त्यसका लागि चाहिन्छ पुर्वाधार, क्रिकेट प्रतियोगिताको र खेलाडि उत्पादन गर्ने योजनाको ।

प्रतियोगिता-दर-प्रतियोगिताको आधारमा योजना बनाउने हो भने, ५० वर्षअघि शुरु भएको फर्म्याटमा आयोजना हुने क्रिकेट विश्वकपमा सहभागिता सपना मात्र रहने डर हुन्छ । यो सपना नेपाली दर्शकले देखेको त दशकभन्दा बढी भै नै सक्यो ।

PS: २१ वैशाख २०७० मा कान्तिपुर दैनिकको कोसेली मा प्रकाशित

Leave a Reply

%d bloggers like this: